پیام دکتر علی‌اکبر ولایتی به همایش محمد بن حسن کرجی
به گزارش روابط عمومی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج، در آیین افتتاحیه همایش ملی « محمد بن حسن کرجی؛ پیشگام مهندسی آب، جبر و ریاضیات در تمدن ایرانی ـ اسلامی»، دکتر نوید ادهم، دبیر هیئت مؤسس دانشگاه آزاد اسلامی، پیام دکتر علی‌اکبر ولایتی، رئیس کمیته فرهنگ و تمدن اسلام و ایران و رئیس شورای سیاست‌گذاری این همایش را قرائت کرد.
دکتر نویدادهم پیش از قرائت پیام، گزارشی از فعالیت‌های کمیته فرهنگ و تمدن اسلام و ایران ارائه کرد و گفت: این کمیته بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۸۴ و با مسئولیت دکتر علی‌اکبر ولایتی تشکیل شده و مأموریت آن شناسایی، معرفی و صیانت از فرهنگ و تمدن ایران و اسلام است.
وی با اشاره به فعالیت بیش از دو دهه این کمیته، از تألیف بیش از ۳۵۰ کتاب توسط دکتر ولایتی و همکاران ایشان و برگزاری همایش‌هایی درباره شخصیت‌هایی همچون ابن‌هیثم، رازی و بوعلی‌سینا یاد کرد. همچنین به پیگیری ثبت دانشگاه جندی‌شاپور در مصوبات یونسکو و برنامه‌ریزی برای برگزاری همایش بزرگداشت سید اسماعیل جرجانی در سال آینده در گرگان اشاره کرد.
دبیر هیئت مؤسس دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه، از برگزارکنندگان همایش، به‌ویژه دکتر حسین کلانتری خلیل‌آباد، معاونان و همکاران دانشگاه آزاد اسلامی استان البرز قدردانی کرد و ابراز امیدواری کرد برگزاری چنین نشست‌هایی زمینه آشنایی بیشتر نسل جوان با مفاخر فرهنگی و تمدنی ایران و تقویت هویت‌یابی نسل جدید را فراهم کند.
متن کامل پیام دکتر علی‌اکبر ولایتی به همایش ملی محمد بن حسن کرجی به شرح زیر است:
بسم‌الله الرحمن الرحیم
استادان، اندیشمندان، پژوهشگران و دانشجویان فرهیخته؛ سلام و درود بر شما عزیزان که در این محفل اندیشه‌ورزی و تبادل نظر گرد آمده‌ایم تا با مداقه در دستاوردهای علمی یکی از شخصیت‌های بزرگ ایران عزیز، محمد بن حسن کرجی، توشه‌ای ارزشمند برای راه پیش‌روی ایران آینده فراهم آوریم.
در آغاز سخن، یاد شهدای گرانقدر انقلاب اسلامی، به‌ویژه اندیشمندان و صاحب‌نظران و بالاخص امام شهیدمان را گرامی می‌دارم و برای رهبر عزیز انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، سلامت و توفیق الهی آرزو می‌کنم.
امروز گرد هم آمده‌ایم تا درباره دانشمندی سخن بگوییم که در اواخر سده چهارم و آغاز سده پنجم، یعنی بیش از هزار سال پیش، در قلمرو آل‌بویه می‌زیست و به یکی از دشوارترین و بنیادی‌ترین مسائل دانش بشری، یعنی شناخت روابط ریاضی اعداد، مجهولات و شیوه‌های محاسبه اندیشید و در این مسیر آثاری پدید آورد که در تحول دانش ریاضیات تأثیری ماندگار بر جای گذاشت.
محمد بن حسن کرجی در کتاب‌هایی مانند «الفخری» و «البدیع فی الجبر» به مسائل بنیادین ریاضی و پرسش درباره مجهول عددی پاسخ داد. او توان‌های مجهول را نظام‌مند کرد و جبر را از وابستگی به شهود هندسی بیشتر جدا کرد و به حساب نزدیک‌تر ساخت.
اما اهمیت او تنها در ارائه راه‌حل برای مسائل ریاضی خلاصه نمی‌شود، بلکه باید نقش او را در نوآوری و گسترش نگاه محاسباتی و عددی به جبر، مطالعه توان‌های مجهول و توسعه قواعد عملیات جبری و مهم‌تر از همه، در مسئولیت‌پذیری اجتماعی و حل مشکل بی‌آبی و کم‌آبی کشور و نوآوری در مهندسی آب، قنات و فناوری کاربردی بررسی کرد.
حکیم گرانقدر، محمد بن حسن کرجی، در دوره آل‌بویه می‌زیست؛ دوره‌ای که نمونه برجسته و نماد هویتی و همنشینی مبارک و شایسته اندیشه ایرانی و پیروی از اسلام و اهل‌بیت علیهم‌السلام است. دوره آل‌بویه زمینه‌ساز مهم شکوفایی علم و تمدن اسلامی بوده است؛ به‌گونه‌ای که برخی پژوهشگران از آن با تعبیر «رنسانس اسلامی» یاد کرده‌اند.
تکاپوهای سازندگی دولتمردان آل‌بویه، چون عزالدین فرمانفرما و صاحب بن عباد وزیر، منجر به ظهور آثار مثبتی در عرصه بهداشت و درمان، آبیاری و کشاورزی، سدسازی، عمران و شهرسازی، رفع خرابی‌های شهرها و ارتقای کیفیت خدمات مراکز مذهبی و دینی شد.
حکمت و معرفت فرمانروایان آل‌بویه و وزرا و دیوانیان ایشان موجب شد تا آن‌ها به درک درستی از تحولات و اوضاع و احوال پیرامون خود دست یابند و قلمرو آنان در جریان یک خیزش عمیق، آرام اما پویای فکری و علمی قرار گیرد.
این خصلت و بینش حکیمانه موجب شد که فرمانروایان و وزرای فرهیخته آل‌بویه به بسط علم و دانش و تعقل و خردورزی همت گمارند و زمینه فعالیت‌ها و نوآوری‌های علما و دانشمندان را در قلمرو نفوذ خویش فراهم آورند. در این فضا، پیوند اندیشه ایرانی با فرهنگ اسلامی و با میراث علمی پیش از خود، به دانش و فناوری‌های عمیق منجر شد و دامنه مشارکت در تولید علم را فراتر کرد.
پیشنهاد می‌کنم میراث گرانبهای کرجی را در سه لایه بررسی نماییم:
لایه اول؛ لایه محتوا: او چه یافت؟ مانند نظام‌مند کردن توان‌های مجهول، گسترش حساب جبری و ثبت روش‌های فنی استخراج آب.
لایه دوم؛ لایه روش: او چگونه می‌اندیشید؟ مجهول را موضوع محاسبه قرار می‌داد و مسئله عمومی را به مسئله دقیق و قابل حل تبدیل می‌کرد.
لایه سوم؛ لایه نهادی: چه شرایطی چنین اندیشیدنی را ممکن کرد؟ حمایت سیاسی، ارتباط میان دیوانیان و دانشمندان، شبکه کتابخانه‌ها و مدرسه‌ها و تقاضای واقعی جامعه برای دانش.
لایه نخست برای مورخ جذاب است، دومی برای دانشمند آموزنده است و لایه سوم برای سیاست‌گذار حیاتی است.
برای امروز ایران، شاید آموزنده‌ترین درس همین لایه سوم باشد. دانش وقتی به مسائل زنده و مهم جامعه گره می‌خورد و نهاد حامی دارد، هم نظریه می‌سازد و هم تدبیر. از این رو، بازخوانی کرجی می‌تواند داده‌ای برای تدبیر و تصمیم‌سازی امروز باشد؛ به‌ویژه درباره آب که همچنان از دغدغه‌های کهن و فوری ماست.
یادکرد و روایت این میراث گرانبها که متعلق به همه ما ایرانیان است، بدان جهت مهم و پسندیده است که می‌تواند با بررسی بیشتر و دقیق‌تر، به داده‌های علمی برای تدبیر و تصمیم‌سازی امروز مسئولان کشور که هم‌اکنون در میدان عمل و نیازمند این داده‌ها هستند، بدل شود.
اندیشه‌ورزان و دانش‌پژوهان عزیز، برگزاری چنین همایشی صرفاً بزرگداشت یک شخصیت تاریخی نیست، بلکه فرصتی است برای بازاندیشی در نسبت جامعه امروز ایران با گذشته علمی خود، شناخت جایگاه دانش و تمدن ایرانی ـ اسلامی و تأمل درباره مسئولیت ما در قبال آینده علمی کشور.
اگر این نشست بتواند ما را یک گام به شناخت دقیق‌تر میراث علمی ایران و تبدیل این شناخت به برنامه آینده نزدیک کند، به یکی از مهم‌ترین اهداف خود دست یافته است.
درس این دوره را نباید فقط در بزرگی گذشته جست‌وجو کرد. هویت ایرانی اگر به‌درستی شناخته شود، نه وسیله‌ای برای تفاخر بی‌پشتوانه و نه ابزاری برای بازگشت حسرت‌آموز به گذشته است، بلکه سرمایه‌ای فرهنگی است که می‌تواند اعتمادبه‌نفس، خودآگاهی و احساس مسئولیت اجتماعی را در نسل جدید تقویت کند.
ملتی که گذشته خود را نمی‌شناسد، در برابر تحولات جهان معاصر آسان‌تر دچار سردرگمی می‌شود و توانایی خود را کمتر از آنچه هست ارزیابی می‌کند.
در پایان، از حضور پررنگ و اثربخش دانشگاه آزاد اسلامی و مسئولین محترم آن در فعالیت‌های علمی و فرهنگی و برگزاری همایش‌های تخصصی و پژوهشی با رویکرد فرهنگی و تمدنی سپاسگزاری می‌کنم و همه متفکران و اندیشمندان گردآمده در این مجلس را به تضارب آرای استوار و ارائه رهنمودهای راهگشا دعوت می‌نمایم؛ زیرا دستیابی به تصویری دقیق و همه‌جانبه از تاریخ علم و فرهنگ ایران اسلامی نیازمند همکاری و همفکری همه اندیشه‌ورزان و تاریخ‌پژوهان است.
آری، تحقق این مهم و حرکت به سوی تمدن نوین اسلامی، کاری سترگ و طاقت‌فرسا و نیازمند همت بلندتان است.
از خداوند متعال توفیق همه دلسوزان این کشور را خواستارم و همه‌مانند شما مباحث مطروحه در این همایش و همایش‌های مرتبط پیش‌روی در استان مرکزی و استان یزد را پیگیری خواهم کرد.
والسلام علیکم و رحمه‌الله و برکاته
دکتر علی‌اکبر ولایتی
