وقف باید از اقدامات مناسبتی به برنامه‌های مستمر و نیازمحور تبدیل شود
آیت‌الله ردایی:
وقف باید از اقدامات مناسبتی به برنامه‌های مستمر و نیازمحور تبدیل شود
نماینده مردم استان البرز در مجلس خبرگان رهبری با تأکید بر ضرورت احیای موقوفات قدیمی، ایجاد وقف‌های جدید متناسب با نیازهای روز جامعه و استمرار فعالیت‌های فرهنگی و قرآنی در بقاع متبرکه، خواستار بازنگری در شیوه‌های مدیریت و ترویج فرهنگ وقف شد.
آیت‌الله حسین ردایی در نشست شورای مدیران و معاونان اداره کل اوقاف و امور خیریه استان البرز، با اشاره به جایگاه راهبردی وقف در نظام اسلامی اظهار کرد: وقف از مقدس‌ترین دستورهای دینی است؛ چراکه با نیت خالصانه واقف و اراده او برای استمرار خیر و خدمت به جامعه پیوند خورده و آثار آن می‌تواند نسل‌های متوالی را بهره‌مند کند.
وی با اشاره به پیشینه تاریخی موقوفات در استان البرز افزود: اگرچه البرز از نظر تقسیمات کشوری استانی نسبتاً جدید محسوب می‌شود، اما از نظر قدمت موقوفات، به‌ویژه در مناطقی همچون طالقان، از پیشینه‌ای ارزشمند برخوردار است.
نماینده مردم البرز در مجلس خبرگان رهبری با بیان اینکه نسل امروز از برکات موقوفات گذشتگان بهره‌مند است، تصریح کرد: یکی از مسئولیت‌های مهم امروز، ایجاد موقوفات جدید برای نسل‌های آینده است تا نیازهای متحول‌شونده جامعه نیز از طریق این ظرفیت ماندگار پاسخ داده شود.
ضرورت احیای موقوفات معطل‌مانده
آیت‌الله ردایی احیای موقوفات را نخستین محور اساسی در فعالیت‌های حوزه وقف دانست و گفت: موقوفات بسیاری در طول قرن‌های گذشته با نیت‌های ارزشمند ایجاد شده‌اند که برخی از آن‌ها به دلایل مختلف از چرخه بهره‌برداری خارج شده یا کارکرد اصلی خود را از دست داده‌اند؛ ازاین‌رو باید برای احیای این ظرفیت‌ها برنامه‌ریزی جدی صورت گیرد.
وی با تأکید بر ضرورت پرهیز از افراط و تفریط در احیای موقوفات اظهار کرد: در برخی موارد، پیگیری‌های حقوقی و قضایی برای احیای موقوفات با دشواری همراه است، درحالی‌که در موارد دیگری موقوفات مسلم و قابل پیگیری وجود دارد که توجه کافی به آن‌ها نشده است. باید متناسب با شرایط هر موقوفه، از ظرفیت‌های قانونی، فرهنگی، گفت‌وگو، مصالحه و اقناع اجتماعی استفاده کرد.
وی ادامه داد: یکی از مشکلات موجود، تبیین‌نشدن جایگاه سازمان اوقاف به‌عنوان نهادی امانت‌دار و نماینده واقفان برای مردم است. باید به‌گونه‌ای فرهنگ‌سازی شود که مردم نه‌تنها از موقوفات فاصله نگیرند، بلکه با شناخت آثار و برکات آن، خود را در حفظ و احیای این سرمایه عمومی سهیم بدانند.
وقف؛ خیر ماندگار در برابر کمک‌های مصرفی
نماینده مردم البرز در مجلس خبرگان رهبری با اشاره به ضرورت تقویت فرهنگ وقف در جامعه بیان کرد: امروز افراد خیر و مؤسسات خیریه بسیاری در کشور فعالیت می‌کنند و خدمات ارزشمندی ارائه می‌دهند، اما باید میان خیر مصرفی و خیر ماندگار تفاوت قائل شد. وقف، مظهر خیر مولد و مستمر است و می‌تواند جریان خدمت‌رسانی را برای نسل‌های متعدد تداوم بخشد.
آیت‌الله ردایی رسانه‌ها، مبلغان و مجموعه‌های فرهنگی را در ترویج این فرهنگ مؤثر دانست و افزود: آثار و برکات وقف هنوز آن‌گونه که باید در جامعه تبیین نشده است. باید با استفاده از روش‌های نوین رسانه‌ای و فرهنگی، مردم را با ظرفیت وقف و نقش آن در حل مسائل اجتماعی آشنا کرد.
وی همچنین بر ضرورت شناسایی موقوفات معطل‌مانده، کم‌استفاده و فراموش‌شده تأکید کرد و گفت: استفاده از ظرفیت فقهای حوزه وقف و تدوین راهکارهای فقهی، حقوقی و اجرایی می‌تواند زمینه احیای بسیاری از این موقوفات را فراهم کند.
حمایت از تحصیل و دانش؛ اولویت ایجاد موقوفات جدید
آیت‌الله ردایی ایجاد موقوفات جدید متناسب با مسائل و نیازهای مستحدثه جامعه را دومین محور مهم حوزه وقف برشمرد و اظهار کرد: در گذشته بخش قابل توجهی از موقوفات برای حمایت از حوزه‌های علمیه و گسترش علوم دینی اختصاص می‌یافت و ارتباط میان بازار، کسب‌وکار و حوزه‌های علمیه از ظرفیت‌های مهم این فرهنگ بود.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به نیازهای جدید جامعه افزود: امروز حمایت از دانش‌آموزان و دانشجویان مستعد از خانواده‌های کم‌برخوردار، تأمین هزینه‌های تحصیل، ایجاد خوابگاه‌های دانشجویی، پشتیبانی از فعالیت‌های علمی و دانش‌بنیان و توسعه علوم انسانی، از جمله زمینه‌هایی است که می‌توان برای آن‌ها موقوفات جدید ایجاد کرد.
نماینده مردم البرز در مجلس خبرگان رهبری خاطرنشان کرد: گاهی جوانی مستعد به دلیل مشکلات مالی از ادامه تحصیل در رشته مورد علاقه خود بازمی‌ماند؛ درحالی‌که وقف هدفمند می‌تواند چنین موانعی را برطرف کرده و فرصت رشد علمی و اجتماعی را برای نسل جوان فراهم کند.
بازنگری در شیوه تبدیل موقوفات با حفظ نیت واقف
وی سومین محور را موضوع ابدال و تبدیل موقوفات عنوان کرد و گفت: حفظ عین موقوفه تا زمانی ضرورت دارد که منفعت عقلایی و قابل اعتنایی بر آن مترتب باشد و بتواند در راستای نیت واقف مورد استفاده قرار گیرد؛ اما اگر موقوفه قابلیت بهره‌برداری مؤثر نداشته باشد یا منفعت آن متناسب با نیازهای جامعه نباشد، باید موضوع ابدال و تبدیل آن با رعایت موازین شرعی و قانونی مورد بررسی قرار گیرد.
آیت‌الله ردایی تصریح کرد: هدف واقف، بهره‌مندی جامعه و موقوف‌علیهم از منافع موقوفه است؛ بنابراین حفظ ظاهری یک مال، بدون توجه به منفعت واقعی آن، نمی‌تواند تأمین‌کننده این هدف باشد.
وی همچنین با اشاره به موضوع وقف پول و کاهش ارزش آن در گذر زمان گفت: این موضوع نیازمند بررسی‌های فقهی و کارشناسی است تا ضمن صیانت از نیت واقف، از کاهش ارزش و کارآمدی موقوفات جلوگیری شود.
بقاع متبرکه باید به کانون‌های مستمر فرهنگی محلات تبدیل شوند
نماینده مردم البرز در مجلس خبرگان رهبری استمرار فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی را چهارمین محور اساسی حوزه وقف دانست و اظهار کرد: برنامه‌های بقاع متبرکه نباید به مناسبت‌های خاص محدود شود؛ زیرا وقف بر مبنای استمرار خیر شکل گرفته و فعالیت‌های مرتبط با آن نیز باید در تمام طول سال جریان داشته باشد.
وی افزود: بقاع متبرکه ظرفیت آن را دارند که به کانون‌های فعال فرهنگی، قرآنی و اجتماعی محلات تبدیل شوند. برگزاری مستمر جلسات روخوانی و تفسیر قرآن، شرح و تبیین نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه، برنامه‌های آموزشی و تربیتی و نشست‌های معرفتی باید در دستور کار قرار گیرد.
آیت‌الله ردایی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت استادان حوزه و دانشگاه گفت: برنامه‌های بقاع متبرکه نباید صرفاً به منبر و سخنرانی محدود شود، بلکه باید متناسب با نیاز کودکان، نوجوانان، جوانان، بانوان و خانواده‌ها، کلاس‌ها و نشست‌های آموزشی و تربیتی برگزار شود.
وی ارائه مشاوره‌های فقهی، حقوقی و خانوادگی و آسیب‌شناسی مسائل اجتماعی را از دیگر ظرفیت‌های بقاع متبرکه برشمرد و تأکید کرد: هر امامزاده باید متناسب با نیازهای محله خود، برنامه‌ای جامع و مستمر داشته باشد تا اقشار مختلف جامعه از کودکان تا سالمندان با آن مجموعه ارتباطی مداوم برقرار کنند.
وی خاطرنشان کرد: آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی به‌صورت مستمر وجود دارند و نمی‌توان با برنامه‌های مقطعی و مناسبتی با آن‌ها مقابله کرد. برنامه‌های فرهنگی و تربیتی نیز باید مستمر، جامع و متناسب با نیازهای واقعی جامعه باشند.
سیره حضرت زهرا(س)؛ الگوی آینده‌نگری در فرهنگ وقف
آیت‌الله ردایی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ایام فاطمیه، حضرت فاطمه زهرا(س) را الگویی برجسته در فرهنگ وقف و خیر ماندگار دانست و گفت: در سیره اهل‌بیت(ع)، به‌ویژه حضرت صدیقه طاهره(س)، عمل بر بیان مقدم است و رفتار آنان خود به الگویی عملی برای تبیین معارف دینی تبدیل می‌شود.
وی با اشاره به سیره وقفی حضرت زهرا(س) اظهار کرد: یکی از درس‌های مهم این سیره، تبدیل اموال و هدایای دریافتی به منافع پایدار و اجتماعی است. آن حضرت با بهره‌گیری از ظرفیت اموال و باغ‌های واگذارشده از سوی پیامبر اکرم(ص)، بخشی از آن‌ها را در مسیر وقف و ایجاد منفعت ماندگار قرار دادند.
نماینده مردم البرز در مجلس خبرگان رهبری، آینده‌نگری و نیازشناسی را از دیگر ویژگی‌های مهم سیره وقفی حضرت زهرا(س) دانست و افزود: ایجاد موقوفات باید مبتنی بر شناخت شرایط اجتماعی و پیش‌بینی نیازهای آینده باشد. این موضوع نشان می‌دهد که وقف صرفاً برای پاسخ به نیازهای امروز نیست، بلکه می‌تواند ابزاری برای حمایت از نسل‌های آینده نیز باشد.
وی با تأکید بر ضرورت الگوبرداری از این سیره در برنامه‌ریزی‌های امروز سازمان اوقاف تصریح کرد: آینده‌پژوهی در حوزه وقف یک ضرورت جدی است و باید در ایجاد موقوفات جدید، علاوه بر نیازهای فعلی، تحولات و نیازهای پیش‌روی جامعه نیز مورد توجه قرار گیرد.
آیت‌الله ردایی در پایان با قدردانی از تلاش‌های مدیرکل، معاونان و مدیران اداره کل اوقاف و امور خیریه استان البرز، بر ضرورت برنامه‌ریزی منسجم برای احیای موقوفات، توسعه وقف‌های جدید، اصلاح شیوه‌های بهره‌برداری و استمرار فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی بقاع متبرکه تأکید کرد و آمادگی خود را برای همراهی و حمایت از برنامه‌های اثربخش این مجموعه اعلام کرد.
