بحران تنها به زمان وقوع حادثه محدود نمی‌شود بلکه پیشبینی خطر و اموزش مستمر اولویت اول است
محمدرضا فلاح نژاد، مدیرکل مدیریت بحران استانداری البرز:
بحران تنها به زمان وقوع حادثه محدود نمی‌شود بلکه پیشبینی خطر و اموزش مستمر اولویت اول است
مدیرکل مدیریت بحران استانداری البرز با تأکید بر اینکه مدیریت بحران تنها به زمان وقوع حادثه محدود نمی‌شود، گفت: پیشبینی خطرها، کاهش آسیب‌پذیری، آمادگی دستگاه‌ها، آموزش مستمر و هماهنگی میان نهادهای مسئول و مردم باید در اولویت قرار گیرد تا خسارت‌های جانی و مالی حوادث به حداقل برسد.
وی با تشریح ساختار مدیریت بحران استان افزود: استاندار ریاست ستاد مدیریت بحران استان را بر عهده دارد و اداره‌کل مدیریت بحران در جایگاه دبیرخانه و هماهنگ‌کننده فعالیت می‌کند. فرمانداری‌ها، شهرداری‌ها، دهیاری‌ها، دستگاه‌های تخصصی، سازمان‌های امدادی، دانشگاه علوم پزشکی، مجموعه‌های مرتبط با راه و منابع طبیعی و سایر نهادهای مسئول نیز هرکدام در این ساختار وظایف مشخصی دارند.
فلاح‌نژاد با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت‌های مردمی و بخش خصوصی بیان کرد: مدیریت بحران باید از رویکرد صرفاً سازمانی فاصله بگیرد و با مشارکت مردم و ظرفیت‌های محلی پیش برود. رسانه‌ها نیز در این مسیر نقشی فراتر از اطلاع‌رسانی دارند و می‌توانند با افزایش آگاهی عمومی، انتقال آموزش‌های کاربردی و مقابله با شایعات، به ارتقای آمادگی جامعه کمک کنند.
وی با اشاره به جایگاه رسانه در قانون مدیریت بحران کشور گفت: در قانون و آیین‌نامه‌های مرتبط، نقش رسانه‌ها در مدیریت بحران مورد توجه قرار گرفته است. انتشار اخبار دقیق از منابع معتبر، به‌ویژه در شرایط اضطراری، می‌تواند از سردرگمی شهروندان جلوگیری کند و زمینه تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر را فراهم آورد.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری البرز با اشاره به چارچوب‌های قانونی این حوزه توضیح داد: مدیریت بحران بر سه محور اساسی شامل کاهش خطرپذیری، آمادگی و پاسخ، و بازسازی و بازتوانی استوار است. این مراحل به یکدیگر پیوسته‌اند، اما هرکدام برنامه‌ها و الزامات تخصصی خود را دارند.
وی با بیان اینکه تمرکز بر پیشگیری و آمادگی می‌تواند از هزینه‌های سنگین امدادرسانی و بازسازی بکاهد، افزود: شناسایی نقاط پرخطر، تهیه بانک‌های اطلاعاتی از تجهیزات و نیروی انسانی، انجام مطالعات تخصصی درباره سیلاب، زلزله، فرونشست و حریق و همچنین گسترش پوشش بیمه‌ای، از اقداماتی است که می‌تواند تاب‌آوری استان را افزایش دهد.
فلاح‌نژاد از تهیه اسناد کاهش خطرپذیری و آمادگی و پاسخ در استان خبر داد و گفت: در تدوین این اسناد از ظرفیت کارشناسی و همکاری دستگاه‌های اجرایی استفاده شده است تا مخاطرات استان در حوزه‌های مختلف، از زلزله و سیلاب تا بیماری‌های انسانی، دامی و گیاهی، شناسایی و برای مدیریت آن‌ها برنامه‌ریزی شود.
وی افزود: شناسایی خطرها زمانی اثربخش خواهد بود که به اقدام عملی منجر شود؛ به همین دلیل، دستگاه‌های مسئول باید بر اساس مأموریت تخصصی خود، برنامه‌های پیشگیرانه را اجرا کنند و مدیریت بحران نیز با هدایت، حمایت، هماهنگی و نظارت، روند اجرای این اقدامات را پیگیری کند.
فلاح‌نژاد با اشاره به اهمیت مطالعات دقیق شهری اظهار کرد: در حوزه زلزله، علاوه بر شناسایی گسل‌ها، تطبیق اطلاعات با محدوده‌های شهری و پلاک‌های ساختمانی نیز اهمیت دارد. چنین مطالعاتی می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با ساخت‌وساز، برنامه‌ریزی شهری و حفاظت از مراکز حساس، از جمله بیمارستان‌ها و مدارس، مؤثر باشد.
وی همچنین با اشاره به تجربه بارش‌ها و روان‌آب‌های اخیر در محدوده کوه نور کرج گفت: وجود سازه‌های آبخیزداری و اقدامات انجام‌شده برای کنترل روان‌آب و رسوبات، در مهار بخشی از پیامدهای بارش مؤثر بوده است. این تجربه ضرورت تداوم مطالعات آبخیزداری، شناسایی نقاط حادثه‌خیز و هماهنگی میان منابع طبیعی، شهرداری، فرمانداری و سایر دستگاه‌های مسئول را نشان می‌دهد.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری البرز، ناهماهنگی میان دستگاه‌ها و مشخص‌نبودن مسئولیت‌ها در لحظه وقوع حادثه را از چالش‌های مهم این حوزه دانست و افزود: تعیین فرمانده میدان، روشن‌بودن حدود اختیارات و وظایف هر دستگاه و برگزاری تمرین‌ها و رزمایش‌های مشترک باید به‌صورت جدی دنبال شود.
وی با تأکید بر برنامه‌ریزی برای نهادینه‌کردن این سازوکارها تا افق سال ۱۴۱۰ تصریح کرد: هدف آن است که دستگاه‌های اجرایی، مدیریت‌های محلی و بخش خصوصی بدانند در هر نوع حادثه چه مسئولیتی دارند و چگونه باید در کنار یکدیگر عمل کنند؛ موضوعی که می‌تواند از غافلگیری و دوباره‌کاری در زمان بحران جلوگیری کند.
فلاح‌نژاد با اشاره به ضرورت پیشبینی سناریوهای دشوار گفت: مدیریت بحران باید احتمال اختلال در زیرساخت‌های حیاتی، از جمله برق و آب، را نیز در برنامه‌ریزی‌های خود در نظر بگیرد. تأمین برق اضطراری مراکز درمانی، افزایش آمادگی تأسیسات آب‌رسانی و پیشبینی راهکارهای جایگزین برای تداوم خدمات ضروری، از موضوعاتی است که نیازمند همکاری دستگاه‌های مسئول است.
وی خاطرنشان کرد: پیشبینی شرایط دشوار به معنای انتظار وقوع حادثه نیست، بلکه اقدامی برای کاهش آسیب‌پذیری و حفاظت از زندگی روزمره مردم است. هر اندازه برنامه‌ریزی، آموزش و هماهنگی پیش از وقوع حادثه جدی‌تر باشد، امکان ارائه خدمات مؤثرتر در شرایط اضطراری افزایش خواهد یافت.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری البرز در پایان بر تداوم همکاری با رسانه‌ها تأکید کرد و گفت: بهره‌گیری از تجربه و ایده‌های نو خبرنگاران، گروه‌های مردمی و فعالان بخش خصوصی می‌تواند به شناسایی خلأها و بهبود برنامه‌های مدیریت بحران کمک کند. دستیابی به جامعه‌ای آماده‌تر و تاب‌آورتر، مستلزم مشارکت همگانی، آموزش مستمر و تبدیل برنامه‌ها و دستورالعمل‌ها به اقدام عملی است.
